ახალი გვირგვინოვანი პნევმონიის ეპიდემია კვლავ გრძელდება, როგორ უნდა მოაგვაროს სურსათის მიწოდების ჯაჭვმა კრიზისი

აფრიკული ღორის ჭირისა და აღმოსავლეთ აფრიკის კალიების ჭირის შემდეგ, რასაც მოჰყვა გვირგვინოვანი პნევმონიის ახალი ეპიდემია, რაც კიდევ უფრო ამძაფრებს გლობალურ სურსათის ფასებისა და მიწოდების კრიზისს და შესაძლოა, მიწოდების ჯაჭვში მუდმივი ცვლილებები გამოიწვიოს.

ახალი გვირგვინოვანი პნევმონიით გამოწვეული მუშაკთა შემთხვევების ზრდა, მიწოდების ჯაჭვის შეფერხება და ეკონომიკური დახურვის ზომები უარყოფითად აისახება გლობალურ სურსათის მიწოდებაზე. ზოგიერთი მთავრობის ქმედებებმა, რომლებიც მიზნად ისახავს მარცვლეულის ექსპორტის შეზღუდვას შიდა მოთხოვნის დასაკმაყოფილებლად, შესაძლოა სიტუაცია გააუარესოს.

გლობალიზაციის ანალიტიკური ცენტრის (CCG) მიერ ორგანიზებულ ონლაინ სემინარზე აზიის კვების მრეწველობის ასოციაციის (FIA) აღმასრულებელმა დირექტორმა, მეთიუ კოვაჩმა, China Business News-ის რეპორტიორს განუცხადა, რომ მიწოდების ჯაჭვის მოკლევადიანი პრობლემა მომხმარებლის შესყიდვების ჩვევებია. ცვლილებებმა გავლენა მოახდინა ტრადიციულ კვების ინდუსტრიაზე; გრძელვადიან პერსპექტივაში, მსხვილმა კვების კომპანიებმა შეიძლება დეცენტრალიზებული წარმოება განახორციელონ.

ყველაზე ღარიბი ქვეყნები ყველაზე მეტად დაზარალდნენ

მსოფლიო ბანკის მიერ ცოტა ხნის წინ გამოქვეყნებული მონაცემების თანახმად, ახალი პანდემიით ყველაზე მეტად დაზარალებულ 50 ქვეყანას მსოფლიო სურსათის ექსპორტის საშუალოდ 66% მოაქვს. ეს წილი მერყეობს 38%-დან ისეთი სამოყვარულო კულტურებისთვის, როგორიცაა თამბაქო, 75%-მდე ცხოველური და მცენარეული ზეთებისთვის, ახალი ხილისა და ხორცისთვის. ძირითადი საკვები პროდუქტების, როგორიცაა სიმინდი, ხორბალი და ბრინჯი, ექსპორტი ასევე მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული ამ ქვეყნებზე.

ეპიდემიის მძიმე ზეგავლენას განიცდიან ერთი დომინანტი კულტურების მწარმოებელი ქვეყნებიც. მაგალითად, ბელგია მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი კარტოფილის ექსპორტიორია. ბლოკადის გამო, ბელგიამ არა მხოლოდ ადგილობრივი რესტორნების დახურვის გამო გაყიდვები დაკარგა, არამედ ბლოკადის გამო სხვა ევროპულ ქვეყნებში გაყიდვებიც შეჩერდა. განა მსოფლიოში ერთ-ერთი უმსხვილესი კაკაოს ექსპორტიორია. როდესაც ეპიდემიის დროს ხალხმა შოკოლადის ნაცვლად აუცილებელი პროდუქტების შეძენაზე გაამახვილა ყურადღება, ქვეყანამ მთლიანად დაკარგა ევროპული და აზიური ბაზრები.

მსოფლიო ბანკის უფროსმა ეკონომისტმა მიშელ რუტამ და სხვებმა ანგარიშში განაცხადეს, რომ თუ მუშაკთა ავადობა და სოციალური დისტანცირების დროს მოთხოვნა პროპორციულად იმოქმედებს შრომატევადი სასოფლო-სამეურნეო პროდუქტების მიწოდებაზე, მაშინ ეპიდემიის შემდგომ კვარტალში გლობალური სურსათის ექსპორტის მიწოდება შესაძლოა 6%-დან 20%-მდე შემცირდეს, ხოლო მრავალი მნიშვნელოვანი საკვები პროდუქტის, მათ შორის ბრინჯის, ხორბლისა და კარტოფილის, ექსპორტის მიწოდება 15%-ზე მეტით შემცირდეს.

ევროკავშირის უნივერსიტეტის ინსტიტუტის (EUI), გლობალური სავაჭრო განგაშის (GTA) და მსოფლიო ბანკის მონიტორინგის თანახმად, აპრილის ბოლოსთვის, 20-ზე მეტმა ქვეყანამ და რეგიონმა დააწესა გარკვეული სახის შეზღუდვები სურსათის ექსპორტზე. მაგალითად, რუსეთმა და ყაზახეთმა დააწესეს შესაბამისი ექსპორტზე შეზღუდვები მარცვლეულზე, ხოლო ინდოეთმა და ვიეტნამმა - ბრინჯზე. ამავდროულად, ზოგიერთი ქვეყანა აჩქარებს იმპორტს სურსათის შესანახად. მაგალითად, ფილიპინები ბრინჯს ინახავს, ​​ეგვიპტე კი - ხორბალს.

რადგან ახალი „კრონული პნევმონიის“ ეპიდემიის შედეგად სურსათის ფასები იზრდება, მთავრობა შესაძლოა მიდრეკილი იყოს სავაჭრო პოლიტიკის გამოყენებისკენ შიდა ფასების სტაბილიზაციისთვის. სურსათის ამ ტიპის პროტექციონიზმი, როგორც ჩანს, კარგ გზას წარმოადგენს ყველაზე დაუცველი ჯგუფებისთვის დახმარების გასაწევად, მაგრამ მრავალი მთავრობის მიერ ასეთი ჩარევების ერთდროულმა განხორციელებამ შეიძლება გამოიწვიოს გლობალური სურსათის ფასების მკვეთრი ზრდა, როგორც ეს 2010-2011 წლებში იყო. მსოფლიო ბანკის შეფასებით, ეპიდემიის სრული აფეთქების შემდგომ კვარტალში, ექსპორტის შეზღუდვების ესკალაცია გამოიწვევს მსოფლიო სურსათის ექსპორტის მიწოდების საშუალოდ 40.1%-ით შემცირებას, ხოლო გლობალური სურსათის ფასები საშუალოდ 12.9%-ით გაიზრდება. თევზის, შვრიის, ბოსტნეულის და ხორბლის ძირითადი ფასები 25%-ით ან მეტით გაიზრდება.

ეს ნეგატიური შედეგები ძირითადად უღარიბეს ქვეყნებს დაატყდებათ თავს. მსოფლიო ეკონომიკური ფორუმის მონაცემებით, უღარიბეს ქვეყნებში საკვები მათი მოხმარების 40%-60%-ს შეადგენს, რაც დაახლოებით 5-6-ჯერ აღემატება განვითარებული ეკონომიკის მქონე ქვეყნების მოხმარებას. Nomura Securities-ის სურსათის დაუცველობის ინდექსი 110 ქვეყანასა და რეგიონს აფასებს სურსათის ფასების დიდი რყევების რისკის მიხედვით. უახლესი მონაცემები აჩვენებს, რომ 50 ქვეყნიდან და რეგიონიდან თითქმის ყველა ყველაზე დაუცველია სურსათის ფასების მდგრადი ზრდის მიმართ. განვითარებადი ეკონომიკა, რომელიც მსოფლიოს მოსახლეობის თითქმის სამ მეხუთედს შეადგენს. მათ შორის, ყველაზე მეტად დაზარალებულ ქვეყნებს, რომლებიც სურსათის იმპორტზე არიან დამოკიდებულნი, მიეკუთვნება ტაჯიკეთი, აზერბაიჯანი, ეგვიპტე, იემენი და კუბა. ამ ქვეყნებში სურსათის საშუალო ფასი 15%-ით გაიზრდება და 25.9%-ს მიაღწევს. რაც შეეხება მარცვლეულს, განვითარებად და ნაკლებად განვითარებულ ქვეყნებში, რომლებიც სურსათის იმპორტზე არიან დამოკიდებულნი, ფასების ზრდის ტემპი 35.7%-ს მიაღწევს.

„არსებობს მრავალი ფაქტორი, რომელიც გლობალურ სასურსათო სისტემას გამოწვევებს უქმნის. მიმდინარე ეპიდემიის გარდა, არსებობს კლიმატის ცვლილება და სხვა მიზეზები. ვფიქრობ, მნიშვნელოვანია ამ გამოწვევასთან გამკლავებისას პოლიტიკის მრავალფეროვანი კომბინაციების მიღება.“ საერთაშორისო სასურსათო პოლიტიკის კვლევითი ინსტიტუტის დირექტორმა, იოჰან სვინენმა, CBN-ის რეპორტიორებს განუცხადა, რომ ძალიან მნიშვნელოვანია შესყიდვების ერთ წყაროზე დამოკიდებულების შემცირება. „ეს ნიშნავს, რომ თუ ძირითადი საკვების დიდ ნაწილს მხოლოდ ერთი ქვეყნიდან მოიპოვებთ, ეს მიწოდების ჯაჭვი და მიწოდება საფრთხეების წინაშე დაუცველია. ამიტომ, უკეთესი სტრატეგიაა საინვესტიციო პორტფელის შექმნა სხვადასხვა ადგილიდან მოპოვებისთვის“, - თქვა მან.

როგორ გავამრავალფეროვნოთ მიწოდების ჯაჭვი

აპრილში, აშშ-ში რამდენიმე სასაკლაო, სადაც მუშაკებს დადასტურებული ჰქონდათ შემთხვევები, იძულებული გახდნენ დაეხურათ. ღორის ხორცის მიწოდების 25%-ით შემცირების გარდა, ამან ასევე გამოიწვია არაპირდაპირი ზემოქმედება, როგორიცაა შეშფოთება სიმინდის საკვებზე მოთხოვნის შესახებ. აშშ-ს სოფლის მეურნეობის დეპარტამენტის მიერ გამოქვეყნებული უახლესი „მსოფლიო სოფლის მეურნეობის მიწოდებისა და მოთხოვნის პროგნოზის ანგარიში“ აჩვენებს, რომ 2019-2020 წლებში გამოყენებული საკვების რაოდენობამ შესაძლოა შეერთებულ შტატებში სიმინდზე შიდა მოთხოვნის თითქმის 46% შეადგინოს.

„ქარხნის დახურვა, რომელიც გამოწვეულია ახალი კრუნჩხვითი პნევმონიის ეპიდემიით, დიდი გამოწვევაა. თუ ის მხოლოდ რამდენიმე დღით დაიხურება, ქარხანას შეუძლია აკონტროლოს თავისი დანაკარგები. თუმცა, წარმოების ხანგრძლივი შეჩერება არა მხოლოდ გადამამუშავებლებს პასიურს ხდის, არამედ მათ მომწოდებლებსაც ქაოსში აგდებს“, - განაცხადა კრისტინ მაკკრაკენმა, Rabobank-ის ცხოველური ცილის ინდუსტრიის უფროსმა ანალიტიკოსმა.

ახალი გვირგვინოვანი პნევმონიის უეცარმა აფეთქებამ გლობალურ სურსათის მიწოდების ჯაჭვზე კომპლექსური ეფექტების სერია მოახდინა. შეერთებულ შტატებში ხორცის ქარხნების ოპერირებიდან დაწყებული ინდოეთში ხილისა და ბოსტნეულის კრეფით დამთავრებული, საზღვრისპირა მოგზაურობის შეზღუდვებმა ასევე დაარღვია ფერმერების ნორმალური სეზონური წარმოების ციკლი. The Economist-ის თანახმად, შეერთებულ შტატებსა და ევროპას ყოველწლიურად 1 მილიონზე მეტი იმიგრანტი მუშა სჭირდებათ მექსიკიდან, ჩრდილოეთ აფრიკიდან და აღმოსავლეთ ევროპიდან მოსავლის აღებისთვის, მაგრამ ახლა მუშახელის დეფიციტის პრობლემა სულ უფრო და უფრო აშკარა ხდება.

რადგან სასოფლო-სამეურნეო პროდუქციის გადამამუშავებელ ქარხნებსა და ბაზრებში ტრანსპორტირება სულ უფრო რთულდება, ფერმების დიდ ნაწილს უწევს რძისა და ახალი საკვების გადაყრა ან განადგურება, რომელთა გადამამუშავებელ ქარხნებში გაგზავნა შეუძლებელია. აშშ-ში არსებული ინდუსტრიული სავაჭრო ჯგუფის, სოფლის მეურნეობის პროდუქტების მარკეტინგის ასოციაციის (PMA) განცხადებით, 5 მილიარდ დოლარზე მეტი ღირებულების ახალი ხილი და ბოსტნეული იფლანგება, ხოლო ზოგიერთმა რძის ქარხანამ ათასობით გალონი რძე გადაყარა.

მსოფლიოს ერთ-ერთმა უმსხვილესმა საკვებისა და სასმელების კომპანიამ, Unilever-ის კვლევისა და განვითარების აღმასრულებელმა ვიცე-პრეზიდენტმა კარლა ჰილჰორსტმა CBN-ის რეპორტიორებს განუცხადა, რომ მიწოდების ჯაჭვმა უფრო მეტი სიუხვე უნდა აჩვენოს.

„ჩვენ მოგვიწევს უფრო მეტი სიუხვისა და დივერსიფიკაცია, რადგან ახლა ჩვენი მოხმარება და წარმოება ძალიან დამოკიდებულია შეზღუდულ არჩევანზე.“ სილჰორსტმა თქვა: „ჩვენი ყველა ნედლეულის შემთხვევაში, მხოლოდ ერთი წარმოების ბაზაა? რამდენი მომწოდებელია, სად იწარმოება ნედლეული და უფრო მაღალი რისკის ქვეშ არიან თუ არა ისინი, სადაც ნედლეული იწარმოება? ამ საკითხებიდან გამომდინარე, ჩვენ ჯერ კიდევ ბევრი სამუშაო გვაქვს გასაკეთებელი.“

კოვაჩმა CBN-ის რეპორტიორებს განუცხადა, რომ მოკლევადიან პერსპექტივაში, ახალი გვირგვინოვანი პნევმონიის ეპიდემიით სურსათის მიწოდების ჯაჭვის გარდაქმნა აისახება ონლაინ საკვების მიწოდებაზე დაჩქარებულ გადასვლაში, რამაც დიდი გავლენა მოახდინა ტრადიციულ საკვებისა და სასმელების ინდუსტრიაზე.

მაგალითად, სწრაფი კვების ქსელის, McDonald's-ის გაყიდვები ევროპაში დაახლოებით 70%-ით შემცირდა, მსხვილმა საცალო ვაჭრობის კომპანიებმა დისტრიბუცია გადაამუშავეს, Amazon-ის სასურსათო პროდუქტების ელექტრონული კომერციის მიწოდების მოცულობა 60%-ით გაიზარდა, ხოლო Walmart-მა 150 000-ით გაზარდა თანამშრომლების დაქირავება.

გრძელვადიან პერსპექტივაში, კოვაჩმა თქვა: „საწარმოებმა შესაძლოა მომავალში უფრო დეცენტრალიზებული წარმოება მოიძიონ. დიდმა საწარმომ, რომელსაც მრავალი ქარხანა აქვს, შეიძლება შეამციროს თავისი განსაკუთრებული დამოკიდებულება კონკრეტულ ქარხანაზე. თუ თქვენი წარმოება ერთ ქვეყანაშია კონცენტრირებული, შეგიძლიათ განიხილოთ დივერსიფიკაცია, მაგალითად, უფრო მდიდარი მომწოდებლების ან მომხმარებლების მოზიდვა“.

„მე მჯერა, რომ იმ სურსათის გადამამუშავებელი კომპანიების ავტომატიზაციის ტემპი, რომლებიც ინვესტიციების ჩადების სურვილი აქვთ, დაჩქარდება. ცხადია, ამ პერიოდში ინვესტიციების ზრდა გავლენას მოახდენს მათ მუშაობაზე, მაგრამ ვფიქრობ, თუ კრიზისის შემთხვევაში 2008 წელს გადავხედავთ (ზოგიერთ ქვეყანაში სურსათის ექსპორტის შეზღუდვებით გამოწვეული მიწოდება), იმ სურსათისა და სასმელების კომპანიებს, რომლებიც ინვესტირების სურვილი აქვთ, გაყიდვების ზრდა უნდა ჰქონდეთ, ან სულ მცირე, გაცილებით უკეთესი, ვიდრე იმ კომპანიებს, რომლებმაც ინვესტიციები არ განახორციელეს“, - განუცხადა კოვაჩმა CBN-ის რეპორტიორს.